Η Ελευθερία ως Επιλογή: Από τους Ελεύθερους Πολιορκημένους στο Κρασί

Του Γιάννη Καρακάση MW

Με αφορμή τα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, την Κυριακή των Βαΐων του 1826,

Στους Ελεύθερους Πολιορκημένους ο εθνικός μας ποιητής μοιράζεται τις σκέψεις του πριν μπει στο καθαυτό έργο:

«Εφάρμοσε εις την πνευματική μορφή την ιστορία του φυτού, το οποίον αρχινάει από το σπόρο και γυρίζει εις αυτόν, αφού περιέλθη, ως βαθμούς ξετυλιγμού, όλαις ταις φυτικαίς μορφαίς, δηλαδή, τη ρίζα, τον κορμό, τα φύλλα, τα άνθη και τους καρπούς. Εφάρμοσέ την και σκέψου βαθειά την υπόσταση του υποκειμένου, και τη μορφή της τέχνης».

Η περιγραφή του είναι εξαιρετικά δυνατή. Δεν πρόκειται απλώς για μια ποιητική εικόνα, αλλά για έναν τρόπο να δεις τον κόσμο. Και κάπως, αν το σκεφτείς, είναι και ένας τρόπος να καταλάβεις το κρασί, που ξεκινά από την άμπελο.

Από μια ρίζα που χώνεται βαθιά στη γη και τη διατρέχει. Από έναν κορμό που αντέχει και αντιστέκεται στα στοιχεία της φύσης. Από φύλλα που δίνουν ζωή, από άνθη που δημιουργούν υποσχέσεις και τελικά από καρπούς που συμπυκνώνουν όλη τη διαδρομή.

Όμως τίποτα από αυτά δεν είναι αυτονόητο. Όπως στους πολιορκημένους, έτσι και στο αμπέλι, η ουσία, αυτό που έχει πραγματικό βάθος, χτίζεται μέσα από την υπέρβαση των ορίων, τις δοκιμασίες και την ένδεια. Από την αντίσταση στην ξηρασία, στην έλλειψη νερού, στον δυνατό άνεμο, από την προσαρμογή σε φτωχά εδάφη και σε ακραίες συνθήκες που δεν χαρίζονται. Εκεί δοκιμάζεται η αντοχή και διαμορφώνεται ο χαρακτήρας. Τα μεγάλα κρασιά είναι, τελικά, παιδιά της στέρησης και της δοκιμασίας.

Στους Ελεύθερους Πολιορκημένους, αυτό το μοναδικό και ανολοκλήρωτο ποίημα του Σολωμού σε τρία σχεδιάσματα, η άνοιξη λειτουργεί ως πειρασμός. Η ομορφιά της φύσης δεν λειτουργεί παρηγορητικά, αλλά εντείνει το δράμα. Όπως σημειώνεται στο δεύτερο σχεδίασμα, «η ωραιότης της φύσης που τους περιτριγυρίζει αυξαίνει στους εχθρούς την ανυπομονησία να πάρουν την χαριτωμένη γη και στους πολιορκημένους τον πόνο που θα την χάσουν. Ο Απρίλης με τον Έρωτα χορεύουν και γελούν...». Είναι, επομένως, μια από τις πιο δύσκολες δοκιμασίες.

Στο κρασί, αυτή η στιγμή υπάρχει συχνά που την βιώνει το αμπέλι με το δικό του τρόπο. Είναι συμβολικά η ευκολία της υπερωρίμανσης, της αφθονίας, της έντασης χωρίς μέτρο, της άμεσης εντύπωσης, των μεγάλων αποδόσεων. Μερικές συμβαίνει το αντίθετο με ακραία καιρικά φαινόμενα. Αλλά τα κρασιά που τελικά έχουν διάρκεια είναι εκείνα που αντιστέκονται. Που δεν ακολουθούν τον εύκολο δρόμο, που δεν συμμορφώνονται με τις νόρμες, τις εμπορικές επιταγές αλλά που επιμένουν να είναι θεματοφύλακες του τόπου τους.

Ίσως τελικά αυτό να είναι και το κοινό τους σημείο. Η ελευθερία. Όχι ως συνθήκη, αλλά ως επιλογή.